पाठको सार
कक्षा ८ मा अध्ययनरत सुशान्तका बुबाआमाले खेतीपाती गरेर जीविका चलाउनुहुन्छ। उनी गाउँ नजिकैकै विद्यालयमा पढ्छन् र असल, इमानदार, सहयोगी अनि मिलनसार स्वभावका छन्।
सुशान्तको गाउँमा विभिन्न जातजातिका मानिसहरू आपसमा मिलेर बस्छन्। सबैले एकअर्काको धर्म-संस्कृतिको सम्मान गर्ने, चाडपर्व मनाउने र आपसी सहयोगको भावना राख्ने गरिन्छ। गाउँमा वर्षेनि लाग्ने महोत्सवमा स्थानीय उत्पादन (तरकारी, फलफूल) र स्थानीय प्रविधि (डोका, नाम्लो, डाला, नाङ्लो) को बिक्री-वितरण हुन्छ; यसले स्थानीय सीप प्रदर्शन गर्ने मौका दिन्छ। आलु महोत्सव उनको ठाउँको चर्चित महोत्सव हो, जहाँ ज्येष्ठ नागरिकहरूको योगदानलाई कदर गर्दै सम्मान गरिन्छ।
सुशान्त प्रायः हजुरबुबासँग मेला-महोत्सव हेर्न जान्छन् र त्यहाँबाट धेरै ज्ञानगुनका कुरा सिक्छन् — विशेष गरी ज्येष्ठ नागरिकलाई सम्मान गर्नुपर्ने कुरा उनले राम्ररी बुझेका छन्। समाजमा विवाह, ब्रतबन्ध, हाटबजार जस्ता विभिन्न धार्मिक-सांस्कृतिक-सामाजिक कार्यहरू निरन्तर चलिरहन्छन्; सुशान्त विद्यालयको बिदा र गृहकार्य सकिएपछि यस्ता कार्यमा सहभागी हुन रुचाउँछन्।
बाबाआमाले खेतीकिसानी गर्दा गरेको अर्मपर्म र ऐंचोपैंचोबाट सुशान्तले "अरूलाई सहयोग गरे आफूलाई आपत् पर्दा पनि सहयोग मिल्छ" भन्ने कुरा राम्ररी बुझेका छन्, र यही भावना साथीभाइ-बहिनीहरूलाई पनि सिकाउँछन्। साथै, सुशान्त हरेक बिहान योग र ध्यान अभ्यासमा सहभागी हुन्छन् — यसले शारीरिक, मानसिक र सामाजिक स्वास्थ्य कायम राख्ने, कुलत-कुसंगतबाट टाढा राख्ने र सहनशीलता, धैर्य तथा कार्यकुशलता बढाउने उनको विश्वास छ। यिनै असल बानीका कारण सुशान्त समाजमा एक उदाहरणीय पात्र बनेका छन्।
अभ्यासका उत्तरहरू
१. अति छोटो उत्तर
क)तपाईंको समुदायमा प्रचलित कुनै ४ स्थानीय सामाजिक अभ्यासहरू लेख्नुहोस्।
चाडपर्व मनाउने, अर्मपर्म-ऐंचोपैंचो गर्ने, ज्येष्ठ नागरिकलाई सम्मान गर्ने, र मेला-जात्रा-महोत्सव मनाउने — यी हाम्रा समुदायमा प्रचलित केही सामाजिक अभ्यास हुन्।
आफ्नो वास्तविक समुदायमा के-के चलन छ, त्यसै अनुसार उत्तर फेर्न सकिन्छ — जस्तै काठमाडौंको इन्द्रजात्रा, थारू समुदायको माघी, वा आफ्नो ठाउँको कुनै विशेष चलन।
ख)योगको महत्त्व दर्साउने प्लेकार्ड तयार पार्नुहोस्।
प्लेकार्डमा छोटो र सजिलो नारा राख्दा राम्रो हुन्छ, जस्तै:
"नियमित योग गरौं, स्वस्थ शरीर र शान्त मन बनाऔं।"
ग)तपाईंको समुदायमा कुन कुन चाडपर्वहरू मनाउने गर्दछन्?
दशैं, तिहार, तीज, माघे संक्रान्ति, होली जस्ता चाडपर्वहरू सामान्यतया मनाइन्छन्। यसमा पनि आफ्नो ठाउँ र समुदाय अनुसार थप स्थानीय चाडपर्व जोड्न सकिन्छ।
घ)योग, ध्यान र अभ्यासका माध्यमबाट हुने कुनै एउटा फाइदा लेख्नुहोस्।
नियमित योग र ध्यान गर्दा मन शान्त हुन्छ र तनाव कम हुन्छ।
२. छोटो उत्तर
क)तपाईं सहभागी भएका कुनै ५ सामाजिक अभ्यासहरू उल्लेख गरी कुनै एकको बारेमा वर्णन गर्नुहोस्।
चाडपर्व मनाउने, विवाहमा सहभागी हुने, ज्येष्ठ नागरिकलाई सम्मान गर्ने, अर्मपर्म-ऐंचोपैंचोमा सघाउने, र अतिथि सत्कार गर्ने — यी पाँच सामाजिक अभ्यास हुन्।
वर्णन (आतिथ्य): घरमा कोही पाहुना आउँदा उहाँलाई आदरका साथ बोलाई खानपान र बसोबासको व्यवस्था गरिन्छ। यसैलाई आतिथ्य वा अतिथि सत्कार भनिन्छ।
ख)"अतिथि देवो भव:" यस भनाइलाई उदाहरणसहित प्रस्ट पार्नुहोस्।
"अतिथि देवो भव:" भन्नुको अर्थ हो — घरमा आउने पाहुनालाई देवता सरह सम्मान गर्नुपर्छ। उदाहरणका लागि, घरमा कोही पाहुना आउँदा उहाँलाई बस्न आसन दिने, खानेकुरा र पानी दिने, र आदरका साथ कुरा गर्ने — यो नै अतिथि सत्कारको उदाहरण हो।
ग)तपाईं ज्येष्ठ नागरिकको सम्मान कसरी गर्नुहुन्छ? व्याख्या गर्नुहोस्।
ज्येष्ठ नागरिकसँग नम्र भई बोल्ने, उहाँहरूको स्वास्थ्यको ख्याल राख्ने, उहाँहरूको अनुभव र सल्लाहलाई महत्त्व दिने, र समय-समयमा भेटेर वास्ता गर्ने गरेको छु। यसले उहाँहरूलाई सम्मानित र सुरक्षित महसुस हुन्छ।
३. लामो उत्तर
क)समाजमा अर्मपर्म र ऐंचोपैंचोले कसरी सहयोगको भावनाको विकास गराउँछ? उदाहरणसहित व्याख्या गर्नुहोस्।
अर्मपर्म र ऐंचोपैंचो भनेको गाउँका मानिसहरूले खेतीपाती वा अन्य काममा एकआपसमा पालैपालो सघाउने चलन हो। जब एक जनाको काम हुन्छ, अरूले गएर सघाउँछन्, र पछि आफ्नो पालो आउँदा उही मानिसहरूले फर्केर सघाउँछन्।
यसरी काम गर्दा समयमै काम सकिने मात्र होइन, मानिसहरूबीच आपसी भरोसा र मायाको भावना पनि बढ्छ। उदाहरणका लागि, धान रोप्ने समयमा एक किसानको खेतमा छिमेकीहरू सबै मिलेर सघाउँछन्, र भोलिपल्ट अर्को किसानको खेतमा गएर उस्तै सहयोग गर्छन्। यसबाट "आज मैले सघाएँ भने भोलि मलाई पनि सहयोग पाइन्छ" भन्ने भावना बलियो हुन्छ, जुन समाजको एकता र सहयोगको जग हो।
ख)जात्रा, मेला र महोत्सवहरूले समाजको विकासमा कसरी सहयोग गर्दछन्? व्याख्या गर्नुहोस्।
जात्रा, मेला र महोत्सवले समाजको विकासमा धेरै किसिमले योगदान गर्छन्:
आर्थिक रूपमा: महोत्सवमा स्थानीय उत्पादन (तरकारी, फलफूल) र स्थानीय सीप (डोका, नाम्लो, डाला, नाङ्लो) बिक्री हुँदा किसान र सिपालु मानिसहरूलाई आम्दानीको अवसर मिल्छ।
सामाजिक रूपमा: मेला हेर्न सबै उमेर र समुदायका मानिसहरू एकै ठाउँमा भेला हुँदा आपसी मेलमिलाप र सद्भाव बढ्छ।
सांस्कृतिक रूपमा: यस्ता आयोजनाले पुर्खौली संस्कृति, चाडपर्व र सीपलाई जीवित राख्न मद्दत गर्छन्, र नयाँ पुस्ताले पनि आफ्नो परम्पराबारे सिक्ने मौका पाउँछन्।
यसका साथै महोत्सवमा ज्येष्ठ नागरिकको योगदानलाई सम्मान गर्ने कार्यक्रम पनि हुने भएकाले समाजमा आदर र सद्भावको वातावरण बन्छ।