लगानी (Investment)

कुनै उद्योग, व्यापार वा व्यवसाय सुरु गर्न र सञ्चालन गर्नका लागि पैसा, समय, श्रम, सीप वा अन्य स्रोतहरू प्रयोग गर्नु नै लगानी (Investment) हो।

व्यवसाय सुरु गर्न र उत्पादन गर्न लगानी अत्यन्त आवश्यक हुन्छ।

उदाहरण:

1. होटल खोल्न पैसा लगानी गर्नु
2. पसल खोल्न सामान किन्नु
3. उद्योग स्थापना गर्न मेसिन किन्नु

लगानीको उद्देश्य:

1. नाफा कमाउनु
2. उत्पादन बढाउनु
3. रोजगारी सिर्जना गर्नु
4. आर्थिक विकास गर्नु
5. व्यवसाय विस्तार गर्नु

लगानीका प्रकार:

1. स्थिर लगानी (Fixed Investment):
   दीर्घकालीन (for long period of time) प्रयोगका लागि गरिने लगानीलाई स्थिर लगानी भनिन्छ।
   उदाहरण:
   • भवन निर्माण
   • मेसिन किन्नु
   • जमिन किन्नु
   • सेयरमा लगानी गर्नु
2. चल लगानी (Working Investment):
   दैनिक व्यवसाय सञ्चालन गर्न प्रयोग हुने लगानीलाई चल लगानी भनिन्छ।
   उदाहरण:
   • कच्चा पदार्थ किन्नु
   • मजदुरको तलब
   • बिजुली र अन्य खर्च
3. वित्तीय लगानी (Financial Investment):
   नाफा कमाउने उद्देश्यले बैंक, शेयर वा अन्य वित्तीय क्षेत्रमा गरिने लगानीलाई वित्तीय लगानी भनिन्छ।
   उदाहरण:
   • बैंकमा पैसा जम्मा गर्नु
   • शेयर बजारमा लगानी गर्नु
4. मानवीय पूँजीमा लगानी (Investment in Human Capital):
   मानिसको ज्ञान, सिप, तालिम र शिक्षा विकास गर्न गरिने लगानीलाई मानवीय पूँजीमा लगानी भनिन्छ।
   उदाहरण:
   • तालिम लिनु
   • शिक्षा प्राप्त गर्नु
   • सीप विकास कार्यक्रम

$\textbf{\textcolor{green}{NEW BOOK}}$

​अभ्यास (Exercise)

​१. तल दिइएका प्रश्नको अति छोटो उत्तर लेख्नुहोस् (Very Short Answer Questions) : ​(क) लगानी भनेको के हो ?

उत्तर: भविष्यमा फाइदा वा नाफा कमाउने उद्देश्यले वर्तमान समयमा पैसा, श्रम वा स्रोत साधन कुनै काममा लगाउनु नै लगानी (Investment) हो। ​

(ख) मानवीय पूँजीमा लगानी भन्नाले के बुझिन्छ ?

उत्तर: मानिसको सीप, शिक्षा, स्वास्थ्य र तालिम (Training) मा गरिने लगानीलाई मानवीय पूँजीमा लगानी (Human Capital Investment) भनिन्छ। ​

(ग) स्थिर लगानीको उदाहरण लेख्नुहोस् ।

उत्तर: घर, जग्गा, कलकारखानाका मेसिनहरू (Machines) र गाडी खरिद गर्नु स्थिर लगानी (Fixed Investment) का उदाहरण हुन्। ​

२. तल दिइएका प्रश्नको छोटो उत्तर लेख्नुहोस् (Short Answer Questions) : ​

(क) लगानीका उद्देश्यहरू उल्लेख गर्नुहोस् ।

• उत्तर: लगानीका प्रमुख उद्देश्यहरू (Objectives of Investment) निम्नलिखित छन्: ​भविष्यमा नियमित रूपमा नाफा वा आम्दानी (Income) कमाउनु।
• ​आफ्नो पूँजी वा धनको मूल्य बढाउनु (Capital Growth)।
• ​स्वरोजगार बन्नु र अरूका लागि पनि रोजगारीका अवसरहरू (Employment) सिर्जना गर्नु। ​
• भविष्य सुरक्षित र आर्थिक रूपमा बलियो बनाउनु। ​

(ख) चल लगानी भनेको के हो, उदाहरणसहित लेख्नुहोस् ।

उत्तर: व्यवसाय चलाउनका लागि दैनिक रूपमा आवश्यक पर्ने र छिट्टै नगदमा परिणत हुने पूँजीमा गरिने लगानीलाई चल लगानी (Working Capital Investment) भनिन्छ। यसले व्यवसायको दैनिक कार्यलाई सहज बनाउँछ। उदाहरणका लागि: कच्चा पदार्थ (Raw materials) किन्नु,  स्टक (Stock) मा राख्नु, र कामदारलाई ज्याला दिनु आदि। ​

(ग) वित्तीय लगानी भन्नाले के बुझिन्छ, उदाहरणसहित लेख्नुहोस् ।

उत्तर: कुनै भौतिक सामान (जस्तै भवन वा मेसिन) सिधै नकिनी विभिन्न वित्तीय साधन वा कागजातमा पैसा लगाउनुलाई वित्तीय लगानी (Financial Investment) भनिन्छ। यसबाट ब्याज वा लाभांश (Dividend) प्राप्त हुन्छ। उदाहरणका लागि: बैंकमा फिक्स्ड डिपोजिट (Fixed Deposit) राख्नु, सरकारी ऋणपत्र (Bonds) किन्नु, वा सेयर बजारमा (Share Market) सेयर किन्नु आदि।

​

(घ) तपाईंको परिवारले कुन कुन क्षेत्रमा के के लगानी गर्नुभएको छ ?

उत्तर: मेरो परिवारले विभिन्न क्षेत्रमा सुरक्षित र लाभदायक लगानी गर्नुभएको छ, जुन यस प्रकार छ: ​

• भौतिक क्षेत्र (Physical Sector): खेतीपातीका लागि जग्गा र बस्नका लागि घर निर्माणमा लगानी गरिएको छ। ​
• वित्तीय क्षेत्र (Financial Sector): बैंकमा मुद्दती खाता (Fixed Deposit) र केही कम्पनीको सेयर (Share) मा लगानी गरिएको छ। ​
• मानवीय पूँजी (Human Capital): हाम्रो राम्रो शिक्षा (Education), स्वास्थ्य र क्षमता विकासका लागि विभिन्न तालिममा लगानी गरिएको छ। ​

३. तल दिइएका प्रश्नको लामो उत्तर लेख्नुहोस् (Long Answer Questions) :

​(क) लगानीका प्रकार लेखी छोटकरीमा वर्णन गर्नुहोस् ।

उत्तर: लगानीलाई यसको प्रकृति, समय र उद्देश्यका आधारमा विभिन्न प्रकारमा वर्गीकरण गर्न सकिन्छ। मुख्य प्रकारहरू यस प्रकार छन्:

​

१. समयका आधारमा लगानी (Based on Time): ​

• अल्पकालीन लगानी (Short $\text{-}$ term Investment): थोरै समय (सामान्यतया 1 वर्षभित्र) का लागि गरिने लगानी हो, जस्तै कच्चा पदार्थ किन्नु। ​
• दीर्घकालीन लगानी (Long $\text{-}$ term Investment): धेरै वर्षसम्म फाइदा लिनका लागि गरिने लगानी हो, जस्तै घर, जग्गा वा ठूला मेसिनरीमा गरिने लगानी। ​

२. पूँजीको आधारमा लगानी (Based on Capital): ​

• थोरै पूँजीको लगानी (Small $\text{-}$ scale Investment): थोरै पैसा र साना व्यवसायमा गरिने लगानी हो, जस्तै खुद्रा पसल वा साना घरेलु उद्योग। ​
• धेरै पूँजीको लगानी (Large $\text{-}$scale Investment): ठूलो रकम आवश्यक पर्ने लगानी हो, जस्तै जलविद्युत आयोजना (Hydro project) वा ठूला उद्योगहरू। ​

३. प्रकृतिका आधारमा लगानी (Based on Nature): ​

• स्थिर र चल लगानी (Fixed and Working Capital): मेसिन, भवन जस्ता सम्पत्ति स्थिर लगानी हुन् भने दैनिक खर्च चलाउने पूँजी चल लगानी हुन्। ​
• वित्तीय लगानी (Financial Investment): बैंक डिपोजिट, सेयर, र डिबेन्चर जस्ता वित्तीय कागजपत्रमा गरिने लगानी हो। ​
• मानवीय पूँजीमा लगानी (Human Capital Investment): मानिसको बुद्धि, शिक्षा, सीप र स्वास्थ्य सुधार्न गरिने लगानी हो। ​

(ख) "आजको लगानी भोलिको प्रतिफल" शीर्षकमा दुई साथीबीच संवादको नमूना बनाउनुहोस् ।

उत्तर:

"आजको लगानी भोलिको प्रतिफल" (Today's Investment is Tomorrow's Return) विषयमा दुई साथीहरू राम र श्यामबीच भएको कुराकानी:

 ​राम: नमस्ते श्याम ! तिमी आजकाल कम्प्युटर कोर्ष र अंग्रेजी भाषा सिकिरहेका छौ रे हो ? यसमा त धेरै समय र पैसा खर्च भइरहेको होला नि !

​श्याम: नमस्ते राम ! हो, तिमीले सही भन्यौ। अहिले मेरो समय र बुबाआमाको केही पैसा यसमा खर्च भइरहेको छ। तर यो खर्च मात्र होइन, यो त मेरो लगानी (Investment) हो।

​राम: लगानी ? लगानी त पैसा कमाउनका लागि बैंक वा सेयर बजारमा गरिन्छ भन्थे, यो पढाइ र सीपमा पनि लगानी हुन्छ र ? ​

श्याम: एकदम हुन्छ नि राम ! यसलाई मानवीय पूँजीमा लगानी (Human Capital Investment) भनिन्छ। "आजको लगानी भोलिको प्रतिफल" भनेको यही हो। आज मैले राम्रो शिक्षा र सीप सिकेँ भने भोलि भविष्यमा मैले राम्रो जागिर पाउन सक्छु वा आफ्नै व्यवसाय सुरु गरेर धेरै आम्दानी (Income) गर्न सक्छु। ​

राम: ए ! बुझेँ। त्यसोभए हामीले अहिले कक्षा ८ मा मिहिनेत गरेर पढ्नु पनि भविष्यको राम्रो नतिजाका लागि लगानी नै रहेछ, होइन त ? ​

श्याम: हो नि ! हामीले आज समय र अध्ययनमा गर्ने लगानीले भोलि हाम्रो जीवन सफल र सुरक्षित बनाउँछ। त्यसैले वर्तमानको सही लगानीले नै सुन्दर भविष्यको निर्माण गर्छ। ​

राम: धेरै राम्रो कुरा सिकायौ श्याम। अबदेखि म पनि आफ्नो समय र स्रोतको सही सदुपयोग गर्दै आफ्नो अध्ययन र क्षमता विकासमा लगानी बढाउनेछु। धन्यवाद ! ​श्याम: तिम्रो सोच धेरै राम्रो छ राम, धन्यवाद !