स्मार्ट सहर

Digital Handwritten Lesson

१. स्मार्ट सहर भनेको के हो ?

आधुनिक प्रविधि, सूचना प्रणाली र डिजिटल सेवाहरू प्रयोग गरेर नागरिकलाई सहज, सुरक्षित र प्रभावकारी सेवा प्रदान गर्ने सहरलाई स्मार्ट सहर (Smart City) भनिन्छ।

स्मार्ट सहरमा प्रविधिको प्रयोग गरी यातायात, सुरक्षा, ऊर्जा, स्वास्थ्य, शिक्षा, प्रशासन र सेवा प्रणालीलाई प्रभावकारी बनाइन्छ।

 

२. स्मार्ट सहरको अवधारणा

स्मार्ट सहरको मुख्य उद्देश्य भनेको:

  1. नागरिकको जीवनस्तर सुधार गर्नु
  2. सेवा छिटो र सजिलो बनाउनु
  3. प्रविधिको प्रयोग गरेर शहर व्यवस्थापन गर्नु
  4. सुरक्षित र स्वच्छ वातावरण बनाउनु

 

स्मार्ट सहर हुनका लागि आवश्यक कुराहरू:

  1. प्रविधिको प्रयोग (डिजिटल सेवा, इन्टरनेट, सूचना प्रणाली)
  2. सुरक्षा व्यवस्था (CCTV क्यामेरा, ट्राफिक व्यवस्थापन)
  3. स्मार्ट यातायात प्रणाली (ट्राफिक नियन्त्रण, स्मार्ट पार्किङ)
  4. डिजिटल सेवा (अनलाइन सेवा, ई–गभर्नेन्स)
  5. स्वच्छ वातावरण (फोहोर व्यवस्थापन, हरियाली)
  6. ऊर्जा व्यवस्थापन (स्मार्ट लाइट, ऊर्जा बचत)
  7. शिक्षा र स्वास्थ्य सेवा (डिजिटल शिक्षा, आधुनिक अस्पताल)

 

३. CCTV, IP Camera, DVR, NVR

 

CCTV (Closed Circuit Television)

 

परिचय:

CCTV एउटा क्यामेरा प्रणाली हो जसले कुनै स्थानको निगरानी (Monitoring) गर्छ।

प्रयोग हुने स्थान:

सडक, बैंक, कार्यालय, विद्यालय, पसल, पार्किङ

 

महत्त्व:

  • सुरक्षा बढाउँछ
  • अपराध नियन्त्रणमा सहयोग गर्छ
  • दुर्घटना पत्ता लगाउन सहयोग गर्छ

 

IP Camera

 

परिचय:

IP Camera भनेको Internet Protocol Camera हो। यो इन्टरनेट प्रयोग गरेर भिडियो रेकर्ड गर्ने क्यामेरा हो।

 

प्रयोग:

स्मार्ट सिटी, कार्यालय, घर सुरक्षा, ट्राफिक निगरानी

 

DVR (Digital Video Recorder)

 

परिचय:

DVR उपकरणले CCTV क्यामेराबाट आएको भिडियो रेकर्ड र सुरक्षित राख्छ।

 

प्रयोग:

सुरक्षा प्रणाली, भिडियो रेकर्डिङ

 

NVR (Network Video Recorder)

 

परिचय:

NVR उपकरणले IP Camera बाट आएको भिडियो रेकर्ड गर्छ।

 

विशेषता:

  • इन्टरनेट नेटवर्कमा आधारित
  • उच्च गुणस्तर भिडियो

 

४. स्मार्ट सहरमा सेक्युरिटी क्यामेराको प्रयोग

प्रयोग:

  • ट्राफिक निगरानी
  • अपराध नियन्त्रण
  • दुर्घटना पहिचान
  • सार्वजनिक सुरक्षा

 

आवश्यकता:

  • शहरलाई सुरक्षित बनाउन
  • अपराध घटाउन
  • ट्राफिक व्यवस्थापन गर्न
  • आपतकालीन घटना पहिचान गर्न

 

अभ्यास समाधान: स्मार्ट सहर र सुरक्षा क्यामेरा

१. तल दिइएका प्रश्नहरूको अति छोटो उत्तर लेख्नुहोस् :

 

(क) स्मार्ट सहर कस्तो सहर हो ?

आधुनिक सूचना र सञ्चार प्रविधिको प्रयोग गरेर नागरिकको जीवनस्तर उकास्ने र सहरका सेवा-सुविधाहरूलाई व्यवस्थित बनाइएको सहर नै स्मार्ट सहर हो।
 
(ख) सेकुरिटी क्यामेरा भनेको के हो ?
कुनै पनि निश्चित ठाउँको गतिविधि निगरानी गर्न, रेकर्ड गर्न र सुरक्षा प्रदान गर्न प्रयोग गरिने इलेक्ट्रोनिक उपकरणलाई सेकुरिटी क्यामेरा भनिन्छ।
 
(ग) सेकुरिटी क्यामेराका उदाहरण के के हुन् ?
यसका उदाहरणहरूमा सीसीटीभी (CCTV), आईपी क्यामेरा (IP Camera), डोम क्यामेरा, र बुलेट क्यामेरा आदि पर्दछन्।
 
(घ) सेकुरिटी क्यामेरा कहाँ प्रयोग गरिन्छ ?
सेकुरिटी क्यामेरा घर, कार्यालय, बैंक, सडक, सपिङ मल र सार्वजनिक स्थलहरूमा सुरक्षा र निगरानीका लागि प्रयोग गरिन्छ।
 
(च) NVR मा कस्ता सुविधा प्राप्त हुन्छन् ?
NVR मा उच्च गुणस्तरको डिजिटल भिडियो रेकर्डिङ, रिमोट एक्सेस (टाढैबाट हेर्न मिल्ने), र धेरै फुटेज भण्डारण गर्ने सुविधाहरू प्राप्त हुन्छन्।
 

२. तल दिइएका प्रश्नहरूको छोटो उत्तर लेख्नुहोस् :

(क) पूरा रूप लेख्नुहोस् : CCTV, IP, NVR, DVR
  • CCTV: Closed Circuit Television (क्लोज्ड सर्किट टेलिभिजन)
  • IP: Internet Protocol (इन्टरनेट प्रोटोकल)
  • NVR: Network Video Recorder (नेटवर्क भिडियो रेकर्डर)
  • DVR: Digital Video Recorder (डिजिटल भिडियो रेकर्डर)

 

(ख) स्मार्ट सहर बन्न के कस्ता कुराहरूको आवश्यकता पर्छ ? लेख्नुहोस्।

स्मार्ट सहर बन्न मुख्यतया उच्च गतिको इन्टरनेट कनेक्टिभिटी, सूचना प्रविधिमा आधारित सरकारी सेवा (E-Governance), व्यवस्थित यातायात प्रणाली, फोहोरमैलाको आधुनिक व्यवस्थापन, र नागरिकहरूको सुरक्षाका लागि अत्याधुनिक डिजिटल संयन्त्रको आवश्यकता पर्छ।
 
(ग) स्मार्ट सहरमा सेकुरिटी क्यामेरा प्रयोगका आवश्यकता उल्लेख गर्नुहोस्।
स्मार्ट सहरमा अपराध नियन्त्रण गर्न, ट्राफिक व्यवस्थापनलाई स्वचालित बनाउन, सार्वजनिक सम्पत्तिको सुरक्षा गर्न र आपतकालीन अवस्थामा छिटो उद्धार कार्यमा सहयोग पुर्‍याउन सेकुरिटी क्यामेराको आवश्यकता पर्दछ।
 
(घ) NVR र DVR मा फरक छुट्याउनुहोस्।
विशेषता DVR (डिजिटल भिडियो रेकर्डर) NVR (नेटवर्क भिडियो रेकर्डर)
क्यामेराको प्रकार यसले एनालग क्यामेरा प्रयोग गर्छ। यसले आईपी (IP) क्यामेरा प्रयोग गर्छ।
प्रविधि भिडियो रेकर्डरमै प्रोसेस हुन्छ। भिडियो क्यामेरा मै प्रोसेस भएर रेकर्डरमा आउँछ।
तार (Cable) यसमा कोएक्सियल (Coaxial) तार चाहिन्छ। यसमा इथरनेट (Ethernet) वा वाइफाइ चाहिन्छ।

 

३. तल दिइएका प्रश्नहरूको लामो उत्तर लेख्नुहोस् :

(क) 'सेकुरिटी क्यामेराको प्रयोगले स्मार्ट सहर निर्माणमा सहयोग गर्दछ' । यस भनाइलाई पुष्टि गर्न आफ्ना तर्कहरू दिँदै वर्णन गर्नुहोस्।
सेकुरिटी क्यामेरा स्मार्ट सहरको तेस्रो आँखा जस्तै हो। यसले निम्न कारणहरूले स्मार्ट सहर निर्माणमा सहयोग गर्दछ:
  1. अपराध न्यूनीकरण: सहरका कुनाकुनामा क्यामेरा हुँदा अपराधीहरू डराउँछन् र अपराध भइहालेमा पनि दोषीलाई सजिलै पत्ता लगाउन सकिन्छ।
  2. स्वचालित ट्राफिक प्रणाली: क्यामेराको मद्दतले ट्राफिक जामको अनुगमन गर्ने र नियम मिच्ने सवारी साधनलाई स्वचालित रूपमा जरिवाना गर्ने प्रणाली विकास गर्न सकिन्छ।
  3. सार्वजनिक सुरक्षा: महिला, बालबालिका र जेष्ठ नागरिकहरूको सुरक्षाका लागि सहरका संवेदनशील ठाउँहरूमा क्यामेराको निगरानीले सुरक्षित वातावरण निर्माण गर्छ।
  4. तथ्याङ्क सङ्कलन: सहरमा मानिसहरूको चहलपहल र भीडभाडको विश्लेषण गरी सहरको योजना बनाउन यसले मद्दत पुर्‍याउँछ।

 

(ख) आजभोलि सेकुरिटी क्यामेराको रूपमा 'IP camera with NVR Setup' को प्रयोग हुनुका कारणहरूको वर्णन गर्नुहोस्।

'IP camera with NVR Setup' आधुनिक र बढी प्रभावकारी हुनुका कारण यसको प्रयोग बढ्दै गएको छ:
  • उच्च गुणस्तर (High Resolution): आईपी क्यामेराले एनालग क्यामेराको तुलनामा धेरै स्पष्ट र उच्च गुणस्तरको तस्बिर तथा भिडियो खिच्दछ।
  • सजिलो जडान: एउटै नेटवर्क केबलबाट पावर र डाटा दुवै जाने (PoE) हुनाले तारको झन्झट कम हुन्छ।
  • रिमोट एक्सेस: संसारको जुनसुकै कुनाबाट मोबाइल वा कम्प्युटरको माध्यमले लाइभ फुटेज हेर्न र क्यामेरा नियन्त्रण गर्न सकिन्छ।
  • लचिलोपन: यस सेटअपमा क्यामेराहरूलाई एउटै भौतिक स्थानमा राख्नु पर्दैन, इन्टरनेटको माध्यमबाट टाढा टाढाका क्यामेरालाई पनि एउटै NVR मा जोड्न सकिन्छ।

 

४. शिक्षक तथा अभिभावकसँग छलफल गरी तलका समस्याहरू समाधान गर्नुहोस् :

(क) पोखरा महानगरपालिकालाई सेकुरिटी क्यामेराबाट निगरानी गर्न मुख्य मुख्य कुन कुन ठाउँमा क्यामेराको प्रयोग गर्नु आवश्यक हुन्छ ? कारणसहित लेख्नुहोस्।
पोखराको सुरक्षा र व्यवस्थापनका लागि निम्न ठाउँमा क्यामेरा आवश्यक छ:
  • पर्यटकीय क्षेत्र (लेकसाइड): पर्यटकहरूको सुरक्षा र रात्रिकालीन गतिविधिको निगरानी गर्न।
  • मुख्य चोकहरू (महेन्द्रपुल, पृथ्वीचोक, अमरसिंह चोक): ट्राफिक व्यवस्थापन र भीडभाड नियन्त्रण गर्न।
  • प्रवेश नाकाहरू (मुग्लिन-पोखरा र सिद्धार्थ राजमार्ग): सहरभित्र छिर्ने सवारी साधन र शंकास्पद व्यक्तिहरूको रेकर्ड राख्न।
  • सरकारी कार्यालय र बैंकहरू: महत्वपूर्ण कागजात र आर्थिक कारोबारको सुरक्षा सुनिश्चित गर्न।

 

(ख) सेकुरिटी क्यामेराको प्रयोगमा देखिएका चुनौतीहरूको सूची बनाउनुहोस्।
सेकुरिटी क्यामेरा प्रयोग गर्दा निम्न चुनौतीहरू देखिन्छन्:
  • व्यक्तिगत गोपनीयता (Privacy): क्यामेराको दुरुपयोग भएमा मानिसहरूको निजी जीवनमा हस्तक्षेप हुन सक्छ।
  • मर्मत सम्भार: धुलो, पानी र प्राविधिक गडबडीका कारण क्यामेराहरू बिग्रिरहने र नियमित मर्मतको आवश्यकता पर्ने।
  • विद्युत र इन्टरनेटको निर्भरता: निरन्तर बिजुली र उच्च गतिको इन्टरनेट नहुँदा क्यामेराले काम नगर्ने।
  • डाटा सुरक्षा: रेकर्ड गरिएका भिडियोहरू ह्याक हुने वा चोरी हुने जोखिम रहनु।

$\textbf{\underline{NEW BOOK}}$

 

१. तल दिइएका प्रश्नहरूको अति छोटो उत्तर लेख्नुहोस् :

(क) स्मार्ट सहर कस्तो सहर हो ?

उत्तर: आधुनिक प्रविधि प्रयोग गरी व्यवस्थापन गरिएको सहरलाई स्मार्ट सहर भनिन्छ ।

 

(ख) सेक्युरिटी क्यामेरा भनेको के हो ?

उत्तर: सुरक्षा तथा निगरानीका लागि प्रयोग गरिने Camera लाई सेक्युरिटी क्यामेरा भनिन्छ ।

 

(ग) सेक्युरिटी क्यामेराका उदाहरण के के हुन् ?

उत्तर: CCTV Camera, IP Camera आदि ।

 

(घ) सेक्युरिटी क्यामेरा कहाँ प्रयोग गरिन्छ ?

उत्तर: घर, विद्यालय, बैंक, कार्यालय, पसल तथा सार्वजनिक स्थानमा प्रयोग गरिन्छ ।

 

(ङ) NVR मा कस्ता सुविधा प्राप्त हुन्छन् ?

उत्तर: Video Recording, Remote Monitoring र Data Storage सुविधा प्राप्त हुन्छ ।


 

२. तल दिइएका प्रश्नहरूको छोटो उत्तर लेख्नुहोस् :

(क) पूरा रूप लेख्नुहोस् : CCTV, IP, NVR, DVR

CCTV = Closed Circuit Television
IP = Internet Protocol
NVR = Network Video Recorder
DVR = Digital Video Recorder

 

(ख) स्मार्ट सिटी बन्न केस्ता कुराहरूको आवश्यकता पर्छ, लेख्नुहोस् ।

स्मार्ट सिटी बन्न आधुनिक प्रविधि, Internet, सुरक्षा प्रणाली, राम्रो यातायात, स्वच्छ वातावरण तथा डिजिटल सेवा आवश्यक पर्छ ।

 

(ग) स्मार्ट सहरमा सेक्युरिटी क्यामेराको प्रयोग आवश्यकताको उल्लेख गर्नुहोस् ।

स्मार्ट सहरमा सुरक्षा कायम गर्न, अपराध नियन्त्रण गर्न, ट्राफिक व्यवस्थापन गर्न तथा सार्वजनिक गतिविधि निगरानी गर्न सेक्युरिटी क्यामेरा आवश्यक हुन्छ ।

 

(घ) NVR र DVR मा फरक छुट्याउनुहोस् ।

NVR DVR
IP Camera सँग काम गर्छ । Analog Camera सँग काम गर्छ ।
Network मार्फत Data पठाउँछ । Cable मार्फत Data पठाउँछ ।
उच्च Quality Video हुन्छ । तुलनात्मक रूपमा कम Quality हुन्छ ।

 

३. तल दिइएका प्रश्नहरूको लामो उत्तर लेख्नुहोस् :

(क) ‘सेक्युरिटी क्यामेराको प्रयोगले स्मार्ट सहर निर्माणमा सहयोग गर्छ ।’ यस भनाइलाई पुष्टि गर्नुहोस् ।

सेक्युरिटी क्यामेराले स्मार्ट सहर निर्माणमा महत्वपूर्ण भूमिका खेल्छ । यसले सार्वजनिक स्थान, सडक, कार्यालय, विद्यालय तथा अन्य क्षेत्रमा निगरानी राख्न मद्दत गर्छ । अपराध नियन्त्रण गर्न, चोरी रोक्न र ट्राफिक व्यवस्थापन गर्न यसको प्रयोग गरिन्छ । कुनै दुर्घटना वा आपराधिक घटना भएमा Video Record प्रमाणका रूपमा प्रयोग गर्न सकिन्छ । यसले नागरिकलाई सुरक्षित महसुस गराउँछ र सहरलाई व्यवस्थित बनाउन सहयोग पुर्‍याउँछ । त्यसैले सेक्युरिटी क्यामेराको प्रयोग स्मार्ट सहर निर्माणका लागि आवश्यक मानिन्छ ।

 

(ख) आजभोलि सेक्युरिटी क्यामेराको रूपमा ‘IP Camera with NVR Setup’ को प्रयोग हुनका कारणहरूको वर्णन गर्नुहोस् ।

आजभोलि IP Camera with NVR Setup धेरै प्रयोग हुने गरेको छ । किनभने यसले उच्च गुणस्तरको Video प्रदान गर्छ । Internet मार्फत टाढाबाट पनि Mobile वा Computer प्रयोग गरेर निगरानी गर्न सकिन्छ । यसमा Data सुरक्षित रूपमा Store गर्न सकिन्छ । धेरै Camera हरू सजिलै Connect गर्न सकिने भएकाले ठूलो क्षेत्र निगरानी गर्न उपयुक्त हुन्छ । साथै Installation र Management पनि सजिलो भएकाले यसको प्रयोग बढ्दो छ ।


 

परियोजना कार्य

१. तपाईंको विद्यालयमा सेक्युरिटी क्यामेराको प्रयोग भएको छ कि छैन ? यदि प्रयोग भएको छ भने कहाँ कहाँ प्रयोग भएको छ, कुन प्रकारको क्यामेरा र प्रविधि प्रयोग भएको छ, यसले के फाइदा पुर्‍याएको छ ?

हाम्रो विद्यालयमा सेक्युरिटी क्यामेरा प्रयोग गरिएको छ । विद्यालयको मुख्य गेट, कार्यालय, कक्षा कोठा, पुस्तकालय तथा खेल मैदानमा Camera राखिएको छ । CCTV तथा IP Camera प्रयोग गरिएको छ । यसले विद्यालयको सुरक्षा बढाएको छ, विद्यार्थीको गतिविधि निगरानी गर्न सजिलो भएको छ र चोरी तथा अनुशासनहीन कार्य नियन्त्रण गर्न मद्दत पुगेको छ ।

 

२. यदि तपाईंको विद्यालयमा सेक्युरिटी क्यामेरा प्रयोग भएको छैन भने यसको आवश्यकता देखाउँदै व्यवस्थापन समितिलाई निवेदन तयार गर्नुहोस् ।

श्री विद्यालय व्यवस्थापन समिति,
विषय: विद्यालयमा सेक्युरिटी क्यामेरा जडान सम्बन्धमा ।

महोदय,
हाम्रो विद्यालयको सुरक्षा व्यवस्था अझ प्रभावकारी बनाउन विद्यालय परिसरमा सेक्युरिटी क्यामेरा जडान गर्न आवश्यक भएकोले यो निवेदन पेश गरेको छु । Camera जडान गर्दा विद्यार्थी तथा शिक्षकको सुरक्षा बढ्ने, चोरी तथा अनुशासनहीन गतिविधि नियन्त्रण हुने र विद्यालय व्यवस्थापनमा सहयोग पुग्नेछ । त्यसैले विद्यालयमा आवश्यक स्थानहरूमा सेक्युरिटी क्यामेरा जडान गरिदिनुहुन अनुरोध गर्दछु ।

धन्यवाद ।

← Return to Chapter

Course material curated by Mr. Nripendraswar Acharya